Çifte Minareli Medrese

Sivas Çifte Minareli Medrese (resmi adıyla Gökmedrese ya da halk arasında Çifte Minareli Medrese olarak da bilinmekle birlikte bu yapı ayrı bir yapıdır — Çifte Minareli Medrese’nin asıl resmi adı Şifahiye Medresesi ya da Dârüşşifâ olarak da anılsa da günümüzdeki yaygın kabul ile Çifte Minareli Medrese adı bu yapıya özgüdür), Sivas şehir merkezinde, Hükümet Meydanı yakınında yer alan ve 1271 yılında Anadolu Selçuklu Sultanı III. Gıyaseddin Keyhüsrev adına dönemin en güçlü devlet adamı ve sanatsever veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından yaptırılmış anıtsal bir eğitim ve bilim kurumudur.

Yapı; iki tuğla minaresi, olağanüstü taç kapısı ve üzerindeki zengin taş bezemeleriyle Anadolu Selçuklu mimarisinin ulaştığı en yüksek estetik düzeyi temsil etmektedir. Çifte Minareli Medrese, sadece Sivas’ın değil, Türkiye’nin ve tüm İslam dünyasının en önemli tarihi yapılarından biri olarak kabul görmektedir. Günümüzde çeşitli etkinliklere ve sergilere ev sahipliği yapan yapı, her yıl binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlıyor.

Çifte Minareli Medrese’nin tarihi, Anadolu Selçuklu Devleti’nin en parlak dönemine denk gelir. 13. yüzyıl, Selçukluların Anadolu’da mimari alanda olağanüstü bir üretkenlik sergilediği, Konya, Kayseri ve Sivas gibi şehirlerin bir bir anıtsal eserlerle donatıldığı altın bir çağdır. Bu dönemde Sivas, hem siyasi hem de kültürel açıdan Anadolu’nun önemli merkezlerinden biri konumundaydı.

Yapıyı inşa ettiren Sahip Ata Fahreddin Ali, dönemin en güçlü ve en kültürlü devlet adamlarından biriydi. Konya’daki Sahip Ata Külliyesi başta olmak üzere Anadolu’nun birçok şehrinde anıtsal yapılar inşa ettiren bu vezir, sanata ve mimariye duyduğu derin ilgiyle tarihe geçmiştir. Sivas’taki Çifte Minareli Medrese, Gök Medrese ve Buruciye Medresesi de büyük ölçüde onun dönemine ya da etkisine dayanır.

Çifte Minareli Medrese, Anadolu Selçuklu medrese mimarisinin en olgun ve en görkemli örneklerinden biridir. Yapı, açık avlulu medrese planı geleneğini izlemekte olup ortasında büyük bir avlu, avlunun dört yanında eyvânlar ve iki katlı hücreler (öğrenci odaları) yer almaktadır. Bu plan şeması, hem Orta Asya Selçuklu mirasını hem de Anadolu’nun yerel taş işçiliği geleneğini bir arada yansıtmaktadır.

Yapıda iki temel malzeme kullanılmıştır: kesme taş (taç kapı ve cephelerde) ve tuğla (minareler ve iç avlu duvarlarında). Bu iki malzemenin ustaca bir araya getirilmesi, yapıya hem güç hem de zarafet kazandırmaktadır. Özellikle taç kapıdaki lacivert çini kakma detaylar, taş ve çini sanatının mükemmel bir sentezini oluşturmaktadır.

Çifte Minareli Medrese’nin en çarpıcı ve en değerli unsuru, tartışmasız taç kapısıdır. Yaklaşık 16 metre yüksekliğindeki bu görkemli kapı, Türk-İslam taş süsleme sanatının ulaştığı en yüksek noktayı temsil etmekte ve tek başına bu yapıyı ziyaret etmeyi hak ettirecek kadar zengin ve çok katmanlı bir estetik dil barındırmaktadır.

Taç kapı, birbirini çevreleyen çok sayıda bordür şeridinden oluşmaktadır. Her bordür farklı bir motif programı taşımaktadır: en dıştaki şeritlerde bitkisel kıvrım dallar ve palmetler, iç şeritlere geçildikçe geometrik yıldız örgüleri, ardından arabesk motifler ve en içte ise mukarnas dolgular. Bu katmanlı yapı, bakana neredeyse sonsuzluğa açılan bir optik derinlik hissi veriyor.

Çifte Minareli Medrese’ye adını veren iki minare, taç kapının iki üst köşesinden yükselmekte olup tuğla malzeme ve geometrik tuğla örgüsüyle kesme taş taç kapıyla güçlü bir zıtlık oluşturmaktadır. Bu zıtlık kasıtlı bir tasarım tercihidir ve Selçuklu mimarisinde sık başvurulan bir estetik araçtır.

Çifte Minareli Medrese, Sivas şehir merkezinde, Hükümet Meydanı yakınında yer almaktadır. Yapı, şehrin en merkezi noktalarından birinde bulunduğundan ulaşım son derece kolaydır. GPS koordinatları: 39.7481° K, 37.0152° D.