Buruciye Medresesi

Sivas Buruciye Medresesi, Anadolu Selçuklu mimarisinin en parlak döneminin ürünü olan ve Sivas şehir merkezindeki tarihi Selçuklu medreseleri üçlüsünün en özgün üyesi sayılan nadide bir yapıdır. 1271 yılında zengin İranlı tüccar Muzaffereddin Burucirdi tarafından yaptırılan medrese, devlet eliyle değil bir özel şahıs tarafından inşa ettirilmesi bakımından Çifte Minareli Medrese ve Gök Medrese’den tamamen ayrışmaktadır.

Bu fark, yapıya son derece önemli bir tarihsel anlam katmaktadır: Buruciye Medresesi, Selçuklu çağında ticari servetin kültür ve eğitime yatırıma dönüştürülmesinin en güzel örneklerinden biridir. Buruciye adı, banisinin memleketi olan İran’ın Burucerd şehrinden gelmekte olup yapı bu kökenini hem adında hem de bazı mimari detaylarında taşımaktadır.

Günümüzde kültür merkezi ve sergi alanı olarak kullanılan Buruciye Medresesi, içindeki türbesiyle, zarif taç kapısıyla ve diğer iki Selçuklu eserinin hemen yakınındaki konumuyla Sivas tarihi şehir turlarının vazgeçilmez bir durağıdır. Çifte Minareli Medrese ve Gök Medrese ile birlikte “Sivas Selçuklu Medreseleri Üçlüsü”nü oluşturan bu yapı, tek bir sabahta yürüyerek ziyaret edilebilecek mesafededir.

Buruciye Medresesi’nin inşa edildiği 1271 yılı, Sivas için son derece verimli bir mimari döneme denk gelmektedir. Aynı yıl içinde hem Çifte Minareli Medrese hem de Gök Medrese da tamamlanmıştır; bu durum Sivas’ın 1271 yılının mimari açıdan ne kadar önemli bir an olduğunu gözler önüne sermektedir. Şehrin tek bir yılda bu denli büyük üç anıtsal yapıya kavuşması, dönemin ekonomik refahını ve kültürel kalkınma isteğini açıkça yansıtmaktadır.

Yapıyı yaptıran Muzaffereddin Burucirdi, İran’ın Burucerd şehrinden gelen ve Anadolu Selçuklu ticaret coğrafyasında büyük bir servet edinmiş olan bir tüccardır. Selçuklu Anadolusu, ipek yolu üzerindeki konumu sayesinde Orta Asya, İran ve Avrupa arasında kritik bir ticaret merkezi işlevi görüyordu; Burucirdi bu ticari canlılığın yarattığı zenginliğin temsilcilerinden biriydi.

Buruciye Medresesi, Anadolu Selçuklu medreselerinin tipik planını izlemektedir: açık avlulu, dört eyvânlı düzen. Ancak yapı, aynı yıl tamamlanan iki büyük medraseye kıyasla daha kompakt ve daha ölçülü boyutlara sahiptir. Bu ölçülülük, yapıyı küçük ya da sıradan kılmaz; tam tersine her detayın özenle işlendiği zarif bir bütünlük duygusu yaratır.

Yapının en dikkat çeken mimari özelliği, kesme taşın mukarnas ve geometrik bezemelerle buluştuğu taç kapısıdır. Çifte Minareli Medrese’nin görkemli heybeti yerine Buruciye; inceliği, ölçülülüğü ve her detayın dikkatle düşünülmüşlüğüyle öne çıkar. Avlu içindeki eyvânlar ve hücre odaları büyük ölçüde ayaktadır; türbe bölümü ise yapının güneybatı köşesine yerleştirilmiştir.

Buruciye Medresesi’nin taç kapısı, Çifte Minareli Medrese’nin görkemli heybetinden farklı olarak zarif ve ölçülü bir mimari dil benimsemiştir. Yaklaşık 10–12 metre yüksekliğindeki bu portal, yüzeyi dolduran mukarnas dolgular, geometrik örgü bordürleri ve bitkisel motiflerle her detayının titizlikle düşünülmüş olduğunu hissettirmektedir.

Taç kapının en çarpıcı unsuru, kapı nişinin üst kısmındaki çok kademeli mukarnas dolgusudur. Işığın günün farklı saatlerinde bu mukarnasları farklı açılardan aydınlatması, üç boyutlu bir derinlik ve hareket hissi yaratmaktadır. Geometrik bordür şeritleri ise Selçuklu matematiksel düşüncesinin taşa yansımış hâlini gözler önüne serer.

Buruciye Medresesi’ni diğer Sivas medreselerinden en çok ayıran özelliklerden biri, yapı bünyesinde banisine ait bir türbe bölümü barındırmasıdır. Yapının güneybatı köşesine entegre edilen bu türbede Muzaffereddin Burucirdi’nin sandukası yer almaktadır. Türbe mekânı, medrese avlusundan ayrı ama bağlantılı bir konumdadır ve kendi içinde tamamlanmış küçük ama etkili bir mimari bütün oluşturmaktadır.

Buruciye Medresesi, Sivas şehir merkezinde, Çifte Minareli Medrese’ye yaklaşık 300 metre, Gök Medrese’ye ise yaklaşık 200 metre mesafede yer almaktadır. GPS koordinatları: 39.7478° K, 37.0148° D. Yapıya şehir merkezinden yürüyerek kolayca ulaşılmaktadır.