Sagalassos Antik Kenti

Sagalassos, Toros Dağları’nın bir kolu olan Akdağ’ın yamacına, kademeli teraslar hâlinde kurulmuştur; bu yüzden ziyarete başlamadan önce haritaya göz atmak oldukça faydalıdır. Giriş kapısından itibaren aşağı agora, yukarı agora, Antoninler Çeşmesi, tiyatro ve kütüphane sırasıyla yamaç boyunca yükselir. Bölgedeki diğer antik kentleri planınıza eklemek için Kibyra Antik Kenti rehberimize göz atabilirsiniz.

Sagalassos’un kökenleri, Hitit kayıtlarında geçtiği öne sürülen “Salawassa” adına kadar uzanabilir. Kent, dağlık ve ulaşımı zor Pisidia bölgesinin en önemli yerleşimlerinden biri olarak, yerli Pisidia halkı tarafından kurulmuştur. Yüksek ve korunaklı konumu, kente hem doğal bir savunma sağlamış hem de bölgedeki diğer kentlere üstünlük kazandırmıştır.

MÖ 333 yılında Büyük İskender, Pers İmparatorluğu’na karşı yürüyüşü sırasında Pisidia bölgesinden geçerken Sagalassos halkının sert direnişiyle karşılaşmıştır. Tarihçi Arrianos, bu çarpışmayı İskender’in Anadolu seferindeki en zorlu muharebelerden biri olarak kaydeder. Kent, MÖ 25 yılında Roma İmparatorluğu’nun Galatia eyaleti sınırlarına katılmış ve kısa sürede “Pisidia’nın ilk kenti” unvanını kazanmıştır. Roma döneminde su kemerleri, anıtsal çeşmeler, hamamlar ve bir kütüphane inşa edilmiş; MS 2. yüzyılda yapılan Antoninler Çeşmesi (Antonine Nymphaeum), kentin mimari zenginliğinin simgesi hâline gelmiştir.

MS 518 ve 528 yıllarında yaşanan büyük depremler Sagalassos’a ağır hasar vermiş, ardından MS 541-542 yıllarında bölgeyi etkisi altına alan Justinianus Vebası kentin nüfusunu önemli ölçüde azaltmıştır. 7. yüzyılda yaşanan ek depremler ve çıkan yangınlar sonucunda kent giderek terk edilmiş, yüzyıllar boyunca toprak ve bitki örtüsü altında kalmıştır. 1706 yılında bölgeden geçen Fransız gezgin Paul Lucas, kalıntıları Avrupa’ya ilk kez tanıtmış; ancak sistematik bilimsel kazılar ancak 1990 yılında, Belçikalı arkeolog Marc Waelkens önderliğinde Katholieke Universiteit Leuven ekibi tarafından başlatılabilmiştir. Bu çalışmalar sayesinde kent, 2007 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alınmıştır.

Sagalassos Antik Kenti, Burdur ilinin Ağlasun ilçesinde, Toros Dağları’nın bir kolu olan Akdağ’ın eteklerinde, deniz seviyesinden 1400-1700 metre yükseklikte yer alır. Bu konum sayesinde kent, yaz aylarında bile serin bir hava ve geniş bir Pisidia platosu manzarası sunar. Burdur merkezdeki tarihi eserler hakkında bilgi almak için Burdur Arkeoloji Müzesi sayfamıza göz atabilirsiniz.

Sagalassos’a ulaşım genellikle özel araç ya da Burdur üzerinden Ağlasun’a giden minibüslerle sağlanır. Bölgeyi daha iyi planlamak için Burdur gezi rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Burdur merkezden Sagalassos’a ulaşmak için Ağlasun yönüne giden karayolu izlenir; araçla yolculuk yaklaşık 35 km olup 40-45 dakika sürer. Burdur otogarından Ağlasun’a giden dolmuşlarla da ulaşım mümkündür; ilçe merkezinden ören yerine ise kısa bir araç yolculuğu kalır.

Ağlasun ilçe merkezinden ören yerine mesafe yaklaşık 7 km’dir. Isparta’dan gelmek isteyenler için mesafe yaklaşık 100 km, Antalya’dan gelenler içinse yaklaşık 110 km’dir; her iki güzergâhta da Burdur yönü takip edilerek Ağlasun tabelalarından ulaşılır.

Ören yeri, yüksek rakımı nedeniyle mevsime göre belirgin biçimde değişen saatlerle ziyarete açıktır. Kış aylarında kar yağışı ziyareti zorlaştırabileceğinden, bu dönemde gitmeyi planlayanların önceden bilgi alması önerilir.

Sagalassos Antik Kenti ücretli bir ören yeridir. Giriş ücreti yerli ve yabancı ziyaretçi için farklı uygulanır ve yıl içinde güncellenebilir. Müzekart sahipleri genellikle ücretsiz girebilir; ayrıca bölgedeki buluntuların bir kısmını görmek için Burdur Arkeoloji Müzesi‘ni de ziyaret edebilirsiniz.

Yamaca kademeli teraslar hâlinde kurulu yerleşim planı, Sagalassos’u gezerken her seviyede farklı bir yapıyla karşılaşmanızı sağlar.

Kentin en etkileyici yapılarından biri olan Antoninler Çeşmesi (Antonine Nymphaeum), MS 2. yüzyılda inşa edilmiş anıtsal bir su yapısıdır. Leuven Üniversitesi ekibi tarafından titizlikle restore edilen çeşme, günümüzde yeniden su akıtmaktadır; bu özelliğiyle Türkiye’deki en dikkat çekici restorasyon projelerinden biri olarak kabul edilir. Cepheyi süsleyen heykel nişleri ve mimari detaylar, Roma döneminin su mühendisliğindeki ustalığını gözler önüne serer.

Kentin iki ana meydanı olan Yukarı ve Aşağı Agora, farklı işlevlere sahipti. Yukarı Agora’da Dionysos Tapınağı ve imparator kültüne adanmış yapılar yer alırken, Aşağı Agora daha çok ticari faaliyetlerin yürütüldüğü alan olarak kullanılmıştır. Her iki meydan da sütunlu galerilerle (stoa) çevriliydi ve kentin sosyal yaşamının kalbini oluşturuyordu.

Kentin en büyük kamu yapılarından biri olan Roma Hamamı, soğukluk, ılıklık ve sıcaklık bölümleriyle klasik Roma hamam mimarisini yansıtır; bugün ziyaretçi merkezi olarak da kullanılan bölümleri bulunur. Hamamın çevresinde yükselen yamaç evler ise kentin varlıklı sakinlerinin yaşadığı teraslı konutlardı; zemin mozaikleri ve duvar freskleri, Roma dönemi Pisidia’sında günlük yaşamın ne denli gelişmiş olduğunu gösterir.

Akropolün yamacına oyulmuş tiyatro, Helenistik dönemde inşa edilmiş ve Roma döneminde genişletilmiştir. Oturma sıralarının büyük bölümü korunmuş olan yapı, buradan izlenen Pisidia platosu manzarasıyla ziyaretin en unutulmaz duraklarından biridir.

Yukarı Agora’nın yakınında yer alan kütüphane, zemini kaplayan ve ünlü Yunan şair ve düşünürlerini betimleyen mozaiğiyle dikkat çeker. Kentin önde gelen ailelerinden Hennius Flaccus’a ait heroon (anıt mezar), Roma döneminde yerel seçkinlerin nasıl onurlandırıldığını gösterir. Kentin dışındaki çömlek atölyesi ise, Sagalassos’un Roma dünyasında geniş bir ticaret ağına ulaşan kırmızı astarlı (terra sigillata) seramiklerinin üretildiği yer olarak arkeolojik açıdan büyük önem taşır; bu eserlerin bir kısmı Burdur Arkeoloji Müzesi‘nde sergilenmektedir.