Kafka’nın İzinden Prag

1883 yılında Prag’ın Yahudi Mahallesi’nde dünyaya gelen Franz Kafka; yirminci yüzyıl edebiyatının en özgün, en karanlık ve en etkileyici seslerinden biri. “Dönüşüm”de böceğe dönüşen Gregor Samsa, “Dava”da suçunu bilmeden yargılanan Josef K., “Şato”da hiçbir zaman ulaşamadığı kapıya çarpan K. — bu karakterlerin hepsi, aslında Kafka’nın Prag’ında yaşadığı hayatın yansımalarıdır.

Prag, Kafka için yalnızca bir doğum yeri değildi; o şehrin labirentli sokaklarına, sis ve taş duvarlarına, Alman–Çek–Yahudi kimliklerinin çatışmasına sıkışmış hissetti kendini. Nitekim bir mektubunda şunu yazmıştır: “Prag bizi bırakmıyor. Bu küçük anne bizi pençesiyle kavramış.” Bugün Prag’ı gezerken Kafka’nın izlerini sürmek; sadece edebi bir turizm deneyimi değil, insanın kendi iç labirentine baktığı derin bir yolculuktur.

Bu rehberde Kafka’nın doğduğu evden yazdığı kafelere, ilham aldığı Prag Kalesi’nden müzelerine kadar her mekânı adım adım keşfedeceğiz. Hazır olun — bu Prag gezisi sandığınızdan çok daha kişisel bir deneyime dönüşecek!

Prag’ın Eski Şehir Meydanı’na (Staroměstské náměstí) birkaç adım mesafede, U Radnice Sokağı 5 numaralı adres, 3 Temmuz 1883’te Franz Kafka’nın dünyaya geldiği yer. Bugün bu yapı Kafka’nın doğduğu evin tamamen aynısı değil — 19. yüzyılın sonunda eski bina yıkılmış ve yerine yeni bir yapı yapılmış. Ama köşedeki bu küçük meydancık ve adres; edebiyat tarihinin en önemli doğum noktalarından biri olma özelliğini korumaya devam ediyor.

Binanın dış cephesinde bugün Kafka’nın profilini gösteren küçük bir bronz rölyef bulunuyor. Bu mütevazı plaketi bulmak başlı başına küçük bir keşif oyunudur — Kafka’nın kendisine de yakışır bir saklılık bu! Meydandan bakınca Eski Şehir Meydanı’nın Gotik kulelerini ve Jan Hus Anıtı’nı görürsünüz; Kafka bu manzarayla büyümüş, bu sokaklarda büyük bir yazar olma yolunu izlemiştir.

Kafka, Prag’da tam bir göçebe gibiydi — mekândan mekâna sürüklendi, hiçbirinde huzurlu hissetmedi. Farklı adreslerde yaşadığı evler ve uzun yıllar çalıştığı sigorta ofisi; onun biyografisinin somut haritasını oluşturuyor. Her mekân bir dönemine, her dönem bir eserine denk düşüyor.

Prag Kalesi’nin içine girdiğinizde — dünyanın en büyük şato komplekslerinden birinin avlularında dolaşırken — aklınızın bir köşesinde Kafka’nın “Şato”su canlanmaya başlar. Bu tesadüf değil: Kafka, “Şato”yu büyük ölçüde bu kale kompleksinden, Hradčany’nin sis içinde sislenen siluetinden, ve hiçbir zaman ulaşılamayan bir otorite duygusundan ilham alarak yazdı.

Ama asıl büyü, kalenin içindeki Altın Sokak‘ta saklı. Ortaçağdan kalma bu renkli minyatür evlerin sıralandığı dar sokakta, 22 numaralı mavi küçük ev; 1916–1917 yıllarında Kafka’nın kız kardeşi Ottla adına kiraladığı ve sonra kendisinin kullandığı yazma yuvasıdır. Gündüzleri sigorta ofisinde bürokrasiyle boğuşan Kafka, geceleri bu küçük evde çalışır, yaratıcılığının en güçlü dönemini yaşardı. “Şato”nun ilk sayfaları, bu mavi evin dar penceresinden Hradčany’ye bakılarak yazılmıştır diyebiliriz.

Prag bugün Kafka’yı onurlandırmak için birçok müze ve anıt sunuyor. Hayatında neredeyse hiç tanınmayan, eserlerinin büyük bölümünü yaktırmasını isteyen bu yazarın Prag’ın en önemli kültürel simgelerinden biri haline gelmesi gerçekten ironik — tam da Kafkaesk bir durum!

Kafka, sosyal bir insan değildi — ama Prag’ın kafe kültürü onu de zaman zaman dışarı çekmeyi başardı. Max Brod, Felix Weltsch ve Oskar Baum gibi yazarlardan oluşan küçük çevresiyle buluştuğu kahvehaneler; onun entelektüel dünyasının şekillendiği mekanlardı. Bu mekânların bir kısmı bugün hâlâ ayakta; bir kısmının ise yeri değişmiş ya da başka bir işleve kavuşmuş.

Kafka’nın Prag’ını tek günde görmek mümkün — eğer iyi planlarsanız! Aşağıdaki rotayı yürüyerek ve zaman zaman tramvayla takip ederek sabah 9’dan akşam 6’ya kadar Kafka’nın tüm önemli mekanlarına uğrayabilirsiniz. Rahat ayakkabı, bir not defteri ve meraklı bir ruh — başka bir şeye ihtiyacınız yok!

Kafka rotasını planlarken biraz da pratik lojistik bilgisi şart. İşte Prag ziyaretinizi kolaylaştıracak temel bilgiler!

Prag, gezdiğiniz her şehirden farklı. Gotik kuleler, Barok saraylar, Vltava’nın gümüş şeridi ve taş yollar — bunların hepsini başka şehirlerde de bulabilirsiniz belki. Ama Franz Kafka’nın gözüyle bir şehre bakmak; onun paltosunun kol altından sızan soğuk havayı, Eski Şehir’in sis içindeki sesini ve hiçbir zaman ulaşılamayan o kalenin siluetini hissetmek — bunu yalnızca Prag’da yaşayabilirsiniz.

Bu rehberi okuduğunuz için teşekkürler. Şimdi valizi hazırlayın, Kafka’nın bir kitabını çantanıza atın ve o taş sokaklara adım atın. Unutmayın: “Yazmak; kendini asla bitmeyen çılgınca bir çabayla anlamlandırmaktır.” Kafka böyle söylemiş. Belki de seyahat de böyledir.